FECR ARAPÇA DİLBİLGİSİ

ARAPÇA GRAMER ÖZETİ

 

1. Kelime: Arapçada kelime üç çeşittir; isim, fiil ve harf. İsim; bir zamana bağlı olmayan ve kendi başına anlamı olan kelimedir. Örnek: (اللَّيْلُ) gece. Fiil; bir zamana bağlı olan ve kendi başına bir anlamı olan kelimedir. Örnek: (دَخَلَ) girdi. Harf; kendi başına anlamı olmayan kelimedir. Örnek: (مِنْ) –den.

2. Müzekker ve Müennes: Arapçada isimler ya müzekker (eril) ya da müennestir (dişil). Bu gerçek manada olduğu gibi mecazi manada da olabilir. Örnek: (الْمَرْأة) kadın gerçek manada, (الْجَنَّة) cennet, bahçe mecazi manada.

Mecazi olanlar genelde sonundaki (ة) tâ-i marbûta ve akılsız çoğullarla bilinirse de, akıllı mükesser (kırık, kurala uymayan) cemilerde ve semâi (işitsel) müzekker görünümlü isimlerde de olabilir. Örnek: (الشَّجَرَة) ağaç tâ-i marbûtalı, (مَسَاكِن) meskenler akılsız çoğul, (الْأعْرَاب) bedeviler akıllı cem-i mükesser ve (النَّار) ateş semâi.

3. Tekil, İkil ve Çoğul: Yine hem isimler hem de fiiller -diğer dillerden farklı olarak- tekil, ikil ve çoğul halde bulunabilir. Örnek: (قَالَ) dedi tekil fiil, (قَالَا) ikisi dediler ikil fiil, (قَالُوا) dediler çoğul fiil, (الرَّجُل) adam tekil isim, (الرَّجُلَانِ) iki adam ikil isim ve (الرِّجَالُ) adamlar çoğul isim.

4. Marife ve Nekre: Marife, belirli isim, nekre ise belirsiz isim demektir. Bir ismin marife olması için ya başına “elif lam” (lâm-ı tarif) dahil olur ya özel isim olur ya da belirli isim tamlaması olur. Örnek: (الشَّمْس) güneş elim lamlı, (زَيْدٌ) Zeyd özel isim ve (خَيْرُ الرَّازِقِينَ) rızık verenlerin en hayırlısı belirli isim tamlaması. Zamirler de her zaman marife kabul edilirler. Bunun dışındakiler nekre olup gayr-i munsarif (esre kabul etmeyen isimlerden) olmadığı sürece tenvin alır.  Örnek: (مَرِيضًا) hasta

5. Harf-i Cerler: Bunlar toplamda 20 adet olmakla birlikte, biz sadece en önemli ve en yaygın olanlarını göreceğiz. Hafr-i cerler ismin başına dahil olup o ismin son harekesini esre yaparlar. Bunlar: 1. (بِ) ile, 2. (مِنْ) –den, 3. (إلَى) –e, 4. (عَلَى) –in üzerin(d)e, 5. (عَنْ) –den[1], 6. (رُبَّ) nice, 7. (حَتَّى) tâ, -e kadar, 8. (لِ) için[2], 9. (كَ) gibi, 10. (وَ) yemin vâvı, 11. (تَ) yemin tâsı, 12. (فِي) –de, içinde ve 13. (مُذْ) ve (مُنْذُ) –den beri[3]

6. Zamirler: Zamirler isimlerin yerini tutan kelimelerdir. Başlıca ikiye ayrılır: munfasıl (ayrı, müstakil) ve muttasıl (bitişik).

Munfasıl zamirler, ötre halindeki zamirler olup tek başına yazılırlar. Bunlar:

Çoğul

İkil

Tekil

3.   Şahıs

هُمْ

هَمَا

هُوَ

3.   Ş.Dişi

هُنَّ

هُمَا

هِيَ

2.   Şahıs

أنْتُمْ

أنْتُمَا

أنْتَ

2.   Ş.Eril

أنْتُنَّ

أنْتُمَا

أنْتِ

1.   Şahıs

نَحْنُ

 

أنَا

Örnek: (وَأَنتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ)  Sen rızık verenlerin en hayırlısısın. Maide 114

Muttasıl zamirler ise; isme bitiştiği zaman esre ve fiile bitiştiği zaman üstün halleri ifade ederler. Bunlar:

Çoğul

İkil

Tekil

3.   Şahıs

هُمْ

هَمَا

ـهُ

3.   Ş.Dişi

هُنَّ

هُمَا

هَا

2.   Şahıs

كُمْ

كُمَا

كَ

2.   Ş.Eril

كُنَّ

كُمَا

كِ 

1.   Şahıs

نَا

 

ي

Örnek: (وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ) Onları gördüğün zaman, cisimleri hoşuna gider.[4] Münâfikûn 4

Cümle: Arapçada cümleler ikiye ayrılır; isim cümlesi ve fiil cümlesi. İsimle başlayanlar isim cümlesi, fiille başlayanlar fiil cümlesidir. Harfle başlayan cümleye bakılır; harf fiilin başına dahil olmuşsa fiil cümlesi, ismin başına dahil olmuşsa isim cümlesi olur.

7. İsim Cümlesi: İsim cümlesi iki temel öğeden oluşur; mübtedâ ve haber. Kendisinden haber verilen genelde başa geldiğinden buna mübtedâ (başlanılan) denilmiştir. Normal şartlarda marife olur. Haber ise, genelde mübtedânın durumunu haber verdiğinden bu ismi almıştır. Genelde nekre olur ve aded ve cinsiyet yönünden mübtedâya uyum sağlar. Örnek: (الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء) Erkekler kadınlar üzerinde otoritedirler. Nisâ 34 aded yönünden ve (فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ) Saliha kadınlar, itaat edenler ve yalnızlığı koruyanlardır. Nisâ 34 cinsiyet yönünden.

8. Fiil Cümlesi: Fiil cümlesi de temelde iki öğeden oluşur; fiil (yüklem) ve fâil (özne). Fiil geçişli ise buna bir de mef’ûl (nesne, tümleç) eklenir. Fiilin harekesi genelde mebni, fâilinki genelde ötre ve mef’ûlünkü genelde üstündür. Örnek: (إِذَا جَاء نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ) Allah’ın yardımı (zaferi) ve fetih (Mekke’nin fethi) geldiği zaman Nasr 1 Geçişsiz fiil cümlesi ve (يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ) Allah gece ve gündüzü çevirir (durur). Nûr 44 geçişli fiil cümlesi.

9. İsim Tamlaması: İsim tamlamasının da iki öğesi olur; muzâf (tamlanan) ve muzâfun ileyh (tamlayan). Dizilişi Türkçenin tersinedir. Muzâf mu’rab (harekesi değişken) ve muzâfun ileyh ise esre üzere mebnidir (son harekesi değişmeyen). Muzâfun ileyh marife ise belirtili isim tamlaması olur, nekre ise belirtisiz isim tamlaması olur. Örnek: (هَذَا خَلْقُ اللهِ) “Bu Allah’ın yaratmasıdır!” Lokman 11 belirtili isim tamlaması ve (كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ) Bir yağmur misali gibidir ki, onun bit(ir)mesi çiftçilerin hoşuna gitti. Hadid 20 belirtisiz isim tamlaması.

10. Sıfat Tamlaması: Sıfat tamlamasının da iki öğesi olur; na’t (sıfat) ve men’ût (mevsuf veya sıfatlanan). Sıfat tamlamasının iki özelliği vardır; na’t, men’ûttan sonra gelir ve her yönüyle men’ûtuna uyar. Her yönden kastımız; aded, cinsiyet, belirlilik ve harekedir.

Örnek: (وَلَوْلَا رِجَالٌ مُّؤْمِنُونَ وَنِسَاء مُّؤْمِنَاتٌ) Şayet mü’min erkekler ve mü’mine kadınlar olmasaydı… Fetih 25 aded, (وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا) ve dünya hayatını tercih etti Nâziât 38 cinsiyet, (قَالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خَاسِرَةٌ) “Öyleyse bu bir kez daha hüsranlıktır” dediler. Nâziât 12 belirlilik ve (إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى) Hani Rabbi ona mukaddes vâdi Tuvâ’da nidâ etmişti. Nâziât 16 hareke.

SÖZLÜK

اللَّيْلُ : gece

دَخَلَ : girdi

الْمَرْأة : kadın

الْجَنَّة : bahçe

الشَّجَرَة : ağaç

مَسَاكِن : meskenler

الْأعْرَاب : bedeviler

النَّار : ateş

قَالَ : dedi

الرَّجُل : adam

الشَّمْس : güneş

خَيْرُ : hayırlı

مَرِيض : hasta

رَأَيْتَ : gördün

تُعْجِبُكَ: hoşuna gider

أَجْسَامُ :cisimler

قَوَّامُونَ :otoriteler

النِّسَاء : kadınlar

قَانِتَاتٌ : itaatkâr

حَافِظَاتٌ : koruyucu

جَاء : geldi

نَصْرُ : zafer, yardım

يُقَلِّبُ : çevirir

اللَّيْلَ : gece

َالنَّهَارَ : gündüz

هَذَا : bu

خَلْقُ : yaratma

مَثَلِ : misal

غَيْث : bol yağmur

أَعْجَبَ : hoşuna gitti

الْكُفَّار : kafirler, çiftçiler

نَبَاتُهُ : bitişi

لَوْلَا : olmasaydı

آثَرَ : tercih etti

إِذاً : öyleyse

تِلْكَ : bu

كَرَّةٌ : defa, kez

خَاسِرَةٌ : hüsran

نَادَاهُ : seslendi

إِذْ : hani


[1] Bununla (مِنْ) harfinin arasındaki fark, bu harf-i cerin daha çok soyut mana ifade etmesi ve uzaklaşma bildirmesidir.

[2] Muttasıl zamirlerle kullanıldığı zaman genelde üstün harekeli olur.

[3][3] Bu iki harften ikincisi daha yaygın kullanılır.

[4] İlk (هُمْ) zamiri fiile bitiştiği için üstün kabul edilir. Zaten mef’ul olduğu için de böyle olmak zorundadır. İkinci (هُمْ) zamiri ise, isme bitiştiği için muzafun ileyh vazifesi görür ve bu yüzden olması gereken harekesi esredir.

4 comments on “FECR ARAPÇA DİLBİLGİSİ

  1. اعراب

    اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ

    “Allah’tır gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri 6 günde yaratan!”

    Bu cümle bize çok ders verecektir. Bunları maddeler halinde inceleyelim:

    1. Cümlemiz isim cümlesidir. Çünkü bir isim olan lafzatullah (Allah ismi) ile başlıyor. Bu yüzden mübtedâ (اللَّهُ) ve haber (الَّذِي) ve içeriği olan kalan kısmı oluyor.

    2. (الَّذِي) kelimesi ve sonrası haber demiştik. Ancak bu haber de bir cümlecikten oluşur. Buna yan cümle de diyebiliriz. İşte bu cümlecik fiil cümlesinden oluşur.

    3. Bu fiil cümlesinin fiili (خَلَقَ) “yarattı”, faili (اللَّهُ) “Allah” kelimesidir ancak bu daha önce geçtiği için artık “O” zamiri olur. Meful ise (السَّمَاوَاتِ) “gökleri” birinci meful, (الْأَرْضَ) “yeri” ikinci meful ve (مَا بَيْنَهُمَا) “ikisinin arasındakileri” üçüncü mefuldür. (فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ) “altı günde” de zaman zarfıdır.

    4. Normalde mefuller fetha (üstün) olurlar. Ancak bazı isimlerin istisnaları vardır. (السَّمَاوَاتِ) kelimesi de cem-i müennes (dişil çoğul) olduğundan fetha alamaz ve fetha yerine kesra (esre) alır. Yani cem-i müennesler hem fetha hem de kesra durumunda esre alırlar.

    5. (مَا) “ne” kelimesi de aynen (الَّذِي) kelimesi gibi ism-i mevsul olduğundan kendisinden sonrakilerle beraber tek bir kelime manasına gelir. (مَا) kelimesi de aynen (الَّذِي) kelimesi gibi mebni (harekesi değişmeyen)dir. Bu yüzden meful olduğu için biz harekesini fetha takdir ederiz. Ve mahallen meftûh, mebniyyün ales sükûn diye ifade ederiz.

    6. (بَيْنَهُمَا) “ikisinin arasında” kelimesi edat ve ikil zamirin birleşimidir. İkisinin arasında manası gelir. (مَا) kelimesi daha doğrusu ism-i mevsulü ile beraber anlamı “ikisinin arasında ne varsa” veya “ikisinin arasındakileri” manasına gelmektedir.

    7. Bu cümlede 3 meful gördük ki, üçünün konumu da ayrı ayrıdır. (الْأَرْضَ) kelimesi net ve kusursuz bir meful olduğu için fetha ile harekelidir. (السَّمَاوَاتِ) kelimesi de cem-i müennes (dişil çoğul) olduğundan fetha alamaz ve fetha yerine kesra (esre) alır. (مَا) kelimesi mebni olduğundan hiç bir hareke alamaz ve takdir olunur.

    8. (فِي) “-de” harf-i cer olup kendinden sonraki ismi esre yapar. Tıpkı (سِتَّةِ) kelimesini esre yaptığı gibi…

    9. (أَيَّامٍ) “gün” kelimesi aslında burada çoğuldur.Çoğul olmasının sebebi, kendisinden önceki adeddir, yani sayı. 3-10 arası adedlerin madudları (sayılan kelimeleri) çoğul ve esredir. Aded de madud ismin tekilinin cinsiyet yönünden tersidir. Burada (أَيَّامٍ) kelimesinin müfredi (tekili) (يَوْم) kelimesidir ve müzekkerdir, yani erildir. Bu yüzden aded müennes (dişil) olmak zorundadır ve öyledir de…

  2. “Mankus isim : Son harfi ي olup, sondan bi önceki harfin harekesi kesra olan isimdir.

    الباكي ، القاضي

    not: menkus isimler tenvinlendikleri zaman sonlarındaki ي , ref ve cer halinde düşer..”
    Bu arada ALLAH razı olsun hocam.istifade ediyoruz paylaşımlarınızdan

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s